در گوشهای آرام از شهر تاریخی تبریز، خانهای قرار دارد که گویی بوی شعر و خاطره از دیوارهای آن به مشام میرسد. خانه استاد شهریار، یکی از دیدنیترین جاذبههای فرهنگی این شهر است که دوستداران ادبیات، گردشگران داخلی و حتی علاقهمندان خارجی را به سوی خود جذب میکند. این خانه نه تنها محل زندگی یکی از بزرگترین شاعران معاصر ایران، بلکه موزهای است از واژهها، احساسات و سبک زندگی شاعری که شعرش، پلی است میان زبان فارسی و ترکی آذربایجانی.
استاد شهریار؛ شاعر دو زبان
سید محمدحسین بهجت تبریزی، متخلص به شهریار، یکی از چهرههای درخشان شعر معاصر ایران است که در سال ۱۲۸۵ شمسی در تبریز به دنیا آمد و در سال ۱۳۶۷ در تهران درگذشت. او از معدود شاعرانی است که به دو زبان فارسی و ترکی آذربایجانی شعر سروده و در هر دو زبان، آثارش به اوج شهرت و محبوبیت رسیدهاند.
از مشهورترین اشعار او در زبان فارسی، میتوان به «علی ای همای رحمت» و «آمدی جانم به قربانت» اشاره کرد. اما اوج محبوبیت مردمی شهریار، بیش از هر چیز مدیون شاهکار ترکی او، یعنی “حیدربابایه سلام” است؛ شعری نوستالژیک و عاطفی که به زبان مادریاش، با آهنگی روان و صمیمی، خاطرات دوران کودکیاش در دامنههای کوه حیدربابا را توصیف میکند.
خانهای ساده اما صمیمی
خانه شهریار در خیابان «شمس تبریزی» واقع شده و در سالهای پایانی عمر شاعر، محل سکونت او بوده است. این خانه، اکنون به عنوان موزه شعر و ادب استاد شهریار فعالیت میکند و یکی از مهمترین جاذبههای فرهنگی تبریز به شمار میرود.
معماری خانه، ساده و بیتکلف است؛ درست مانند خود استاد. این سادگی اما باعث نمیشود که خانه خالی از جذابیت باشد. فضای آرام، حیاطی با گلهای شمعدانی، حوضی کوچک، اتاقهایی پر از یادگارها، و بوی کاغذهای کهنه، حس نزدیکی به روح شاعر را برای بازدیدکننده زنده میکند.
بخشهای مختلف موزه شهریار
موزه استاد شهریار از بخشهای متنوعی تشکیل شده که هرکدام بخشی از زندگی، آثار و شخصیت این شاعر بزرگ را نمایش میدهند. برخی از این بخشها عبارتاند از:
۱. اتاق شخصی استاد
در این بخش، وسایل شخصی شهریار از جمله تخت، میز مطالعه، عینک، رادیو، لباسها، قلمدان و حتی عصای او به نمایش گذاشته شده است. این اتاق، بدون تغییر زیاد نسبت به زمان حیات استاد حفظ شده تا حال و هوای اصیل آن دوران را به بازدیدکننده منتقل کند.
۲. کتابخانه شخصی
شهریار، علاقه زیادی به مطالعه داشت و کتابخانه او پر از آثار ادبی فارسی، ترکی و حتی اروپایی است. در این بخش، نسخههایی از کتابهای مورد علاقه استاد، به همراه دستخطهایی از او نگهداری میشود.
۳. نمایش دستنوشتهها و اشعار
در vitrīnهای موزه، میتوان دستخطهای اصیل استاد را مشاهده کرد؛ شعرهایی که با قلم خودش نوشته شدهاند و بعضی از آنها به زبان ترکی آذربایجانی هستند. دیدن این نوشتهها حس زندهبودن شاعر را در دل بازدیدکننده ایجاد میکند.
۴. عکسهای تاریخی
در دیوارهای موزه، عکسهایی از استاد شهریار در دوران مختلف زندگیاش، همراه با چهرههای مشهور دیگر همچون دکتر حسابی، استاد شجریان، نیما یوشیج و حتی مقامات فرهنگی کشور نصب شدهاند.
۵. بخش چندرسانهای
در این بخش، بازدیدکنندگان میتوانند با استفاده از دستگاههای صوتی و تصویری، صدای استاد را در حال دکلمه اشعارش بشنوند یا فیلمهای مستندی از زندگی او را تماشا کنند.
جایگاه خانه شهریار در فرهنگ تبریز
خانه شهریار، فراتر از یک موزه شخصی، به یک مرکز فرهنگی زنده در تبریز تبدیل شده است. این مکان، میزبان جلسات شعرخوانی، جشنوارههای ادبی، نمایشگاههای خوشنویسی و حتی نشستهای علمی درباره شعر معاصر ایران است.
بسیاری از اهالی تبریز، خانه شهریار را نماد هویت فرهنگی خود میدانند. کودکان، نوجوانان و حتی کهنسالان، شعرهای او را از حفظ میدانند و با افتخار، نام او را بر زبان میآورند.
شهریار و آذربایجان
علاقه استاد شهریار به زادگاهش، آذربایجان، در اشعارش کاملاً مشهود است. او در اشعار ترکیاش، با نگاهی عاشقانه، طبیعت سرسبز روستای خشکناب (زادگاه پدریاش)، فرهنگ بومی، باورهای مردم و ارزشهای اصیل آذری را وصف کرده است.
شعر «حیدربابایه سلام» چنان در دل مردم آذربایجان نفوذ کرده که نسل به نسل آن را نقل میکنند. این شعر به چندین زبان ترجمه شده و هنوز هم جزو محبوبترین آثار ادبی آذربایجان و ایران است.
تجربه بازدید از خانه شهریار
قدمزدن در حیاط خانه شهریار، نشستن روی نیمکتی زیر سایه درخت، نگاهکردن به گلدانها و شنیدن شعری از بلندگوها، تجربهای عمیق و احساسی برای هر بازدیدکننده است. اگر اهل شعر و ادب باشید، اینجا برای شما همچون زیارتگاهی روحنواز است.
موزه شهریار همه روزه به جز ایام تعطیل رسمی، پذیرای بازدیدکنندگان است و معمولا تورهای گردشگری ادبی نیز از آن بازدید میکنند.
موقعیت جغرافیایی و مسیر دسترسی
خانه شهریار در خیابان شمس تبریزی، در نزدیکی میدان ساعت تبریز واقع شده و از نظر جغرافیایی، در قلب شهر و در دسترس اغلب مسیرهای حملونقل عمومی قرار دارد. فاصله آن تا دیگر جاذبههای تاریخی مانند موزه آذربایجان، مسجد کبود، خانه مشروطه و بازار تبریز بسیار کم است، بنابراین میتوان در یک برنامهریزی نیمروزی، از چندین مکان فرهنگی دیدن کرد.
سخن پایانی
خانه شهریار تبریز، تنها یک خانه نیست؛ اینجا مکانی است که تاریخ ادبیات معاصر ایران در آن تنفس میکند. بازدید از این خانه، فرصتی برای آشنایی با روح بزرگ مردی است که میان دو زبان و دو فرهنگ، پلی از عشق و انسانیت ساخت.
اگر روزی به تبریز سفر کردید، دیدار از خانه شهریار را از دست ندهید. این خانه، محلی است که در آن میتوان صدا، حس، نگاه و رؤیای یک شاعر را از نزدیک لمس کرد؛ شاعر مهربانی که با شعرهایش، دل میلیونها نفر را به تپش واداشت